Ở góc độ quản lý, cái thiếu rõ nhất là một hệ thống theo dõi tài sản bài bản. Mỗi căn NOXH nên có một mã định danh riêng, gắn với lịch sử sở hữu từ F0 đến các đời sau. Làm được cái này thì tự nhiên mọi giao dịch đều minh bạch hơn, không còn kiểu mua xong rồi chuyển nhượng lòng vòng mà không ai kiểm soát nổi. Câu chuyện này nếu có một đơn vị quản lý riêng hoặc một hệ thống chung từ Bộ Xây dựng đứng ra vận hành thì sẽ khác hẳn.

Tiếp đến là chuyện đối tượng mua lại. Bây giờ đang có tình trạng F0 mua đúng tiêu chuẩn, nhưng đến F1 thì lại “thoát ly” khỏi tiêu chí ban đầu. Nếu đã xác định đây là nhà ở xã hội thì người mua sau cũng phải đi lại đúng quy trình xét duyệt như người đầu tiên, chứ không thể biến thành hàng hóa trôi nổi ngoài thị trường được. Không siết chỗ này thì đầu cơ kiểu gì cũng len vào.

Rồi đến chuyện ở thật. Mua NOXH mà không ở, để đó hoặc cho thuê lại thì bản chất chính sách đã bị lệch rồi. Nếu đã hưởng ưu đãi thì phải có ràng buộc, ví dụ như ở tối thiểu một khoảng thời gian nhất định mỗi năm. Không cần quá cứng nhắc, nhưng phải đủ để phân biệt người ở thật với người mua để giữ chỗ.

Câu chuyện diện tích cũng đang khá vô lý. Không thể để tình trạng người độc thân bốc được căn rộng, còn gia đình đông người lại phải chen trong căn nhỏ. Nếu đã làm chính sách thì nên đi đến cùng, phân bổ theo nhân khẩu, để ít nhất người cần nhiều không gian thì có cơ hội tiếp cận đúng loại căn phù hợp.

Một điểm nữa ít người nói nhưng rất quan trọng là ưu đãi lãi suất. Nếu đã được hỗ trợ vay mua NOXH, thì trong một khoảng thời gian nhất định không nên được hưởng ưu đãi đó nếu tiếp tục mua thêm bất động sản khác bằng vốn vay. Không thể vừa hưởng chính sách, vừa đi đầu tư như một nhà đầu cơ được. Cái này nếu kết nối dữ liệu tín dụng là kiểm soát được hết, không phải chuyện quá khó.

Ngoài ra, cũng nên tính đến yếu tố đóng góp. Những người làm công ăn lương, đóng thuế đầy đủ, sống ổn định tại địa phương lại đang có cảm giác “đuối” hơn so với nhóm thu nhập tự do, khai báo không đầy đủ. NOXH đúng là dành cho người yếu thế, nhưng nhóm trung bình thấp, những người vẫn đang gồng để sống tử tế cũng cần được nhìn nhận công bằng hơn.

Nói cho gọn, NOXH không thiếu ý tưởng, chỉ thiếu cách làm đủ chặt để nó đi đúng mục tiêu ban đầu. Nếu không chỉnh lại, thì càng về sau sẽ càng méo mó, người cần thật thì đứng ngoài, còn người biết cách đi đường vòng lại vào trong.

Mà đã là chính sách xã hội, lệch một chút thôi là kéo theo rất nhiều hệ quả phía sau rồi.