Có lẽ, chỉ những người trong cuộc mới cảm nhận hết cái thực tế khốc liệt này. Tiền đền bù nhận về theo khung giá nhiều khi chỉ bằng một phần nhỏ giá trị giao dịch thực tế. Căn nhà gắn bó cả đời, là nơi thờ tự, chứa đựng bao kỷ niệm buồn vui, giờ bỗng chốc biến thành đống gạch vụn.

Cầm cục tiền trong tay mà lòng trống rỗng, cùng quẫn về giải pháp: Đi đâu, ở đâu, làm gì với số tiền “vừa thiếu vừa hụt" này? Với số tiền ấy, làm sao mua nổi một căn nhà mới tương đương ở quanh đây để giữ nếp sống và hoài niệm cũ? Trong lúc tâm lý đang hoang mang, xót của, lại bị bao nhiêu lời chào mời, thúc ép xung quanh bủa vây, bà con rất dễ đưa ra những quyết định sai lầm khiến cuộc sống đảo lộn. Tôi xin gửi đến các cô chú, các anh chị vài suy nghĩ với hy vọng góp thêm một góc nhìn để gỡ rối.

1. ĐẦU TIÊN: PHẢI TỈNH TÁO, KHÔNG SĨ DIỆN ĐỂ KHÔNG SÓT MỘT ĐỒNG QUYỀN LỢI

Khi ban GPMB đến làm việc, bà con dù buồn bực đến mấy cũng phải rà soát thật kỹ phương án áp giá. Tiền đất có khung cố định, nhưng mình rất dễ bị thiệt ở các khoản hỗ trợ đi kèm nếu chủ quan:

• Kiểm đếm từng mét vuông, từng tài sản: Đảm bảo toàn bộ diện tích đất ở, công trình xây dựng trên đất (kể cả cái mái tôn, bờ tường, công trình phụ) đều được bên đo đạc ghi nhận chính xác. Sót một mét hay một hạng mục là mất đi một khoản tiền.

• Hỏi kỹ và đòi đủ các khoản hỗ trợ phụ: Luật luôn có các khoản hỗ trợ ngoài tiền đất như: hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ di dời tài sản, và đặc biệt là tiền thưởng bàn giao mặt bằng đúng tiến độ. Đừng bỏ qua bất kỳ khoản nào, "góp gió thành bão" để bù vào phần tiền hụt.

• Tìm hiểu kỹ suất tái định cư hoặc nhà tạm cư: Nếu diện tích đất còn lại quá nhỏ không đủ điều kiện xây tiếp, bà con sẽ được bố trí tái định cư. Hãy hỏi rõ vị trí ở đâu, giá cả quy đổi thế nào, có được hỗ trợ tiền thuê nhà trong lúc chờ nhận đất mới không. Đây là quyền lợi sát sườn.

2. TRÁNH 3 CÁI BẪY RẤT DỄ SẬP VÌ XÓT CỦA VÀ VỘI VÃ

Khi cầm cục tiền đền bù bị thâm hụt so với kỳ vọng, bà con dễ mất phương hướng. Hãy nhớ kỹ 3 điều né tránh sau:

• Đừng bấm bụng vay mượn lớn để cố mua bằng được chỗ cũ: Tâm lý chung là tiếc lối xóm, tiếc chỗ tiện đi lại nên cố vay mượn người thân hoặc cắm sổ vay ngân hàng một khoản lớn để mua lại nhà gần đó. Gánh thêm một khoản nợ lớn ở tuổi trung niên hay tuổi già là cực kỳ nguy hiểm. Đừng để căn nhà mới biến thành gánh nặng nợ nần đè nặng lên bữa ăn mỗi ngày.

• Đừng nghe lời môi giới lao bừa vào đất vùng ven giá rẻ: Cầm cục tiền ít ỏi, nghe người ta chào mời lên khu dọc Quốc lộ 21, Hòa Lạc, Thạch Thất... mua đất phân lô "giá rẻ, vừa túi tiền". Xin bà con hãy tỉnh táo! Quy hoạch vùng ven thay đổi rất nhanh. Mình không có kiến thức check quy hoạch, lỡ mua phải đất dính hành lang xanh, đất mở đường tiếp theo thì coi như mất trắng. Thiệt đơn thiệt kép vì bị giải tỏa ở nội thành, đừng để lên vùng ven lại bị giải tỏa lần nữa.

• Đừng đem tiền gửi gắm vào những chỗ "lợi nhuận cao": Khi chưa biết mua nhà ở đâu, cục tiền để không, rất dễ có người quen rủ rê góp vốn làm ăn, cho vay lãi, hoặc đầu tư vào mấy kênh nghe có vẻ dễ ăn. Tiền đền bù là cái móng nhà, là đường lui duy nhất của gia đình. Tuyệt đối không đem đi mạo hiểm.

3. GIẢI PHÁP THIẾT THỰC: "LÙI MỘT BƯỚC ĐỂ AN CƯ"

Thị trường nhà đất hiện nay giá cả đang neo cao và đang điều chỉnh giảm khi lãi suất tăng; cả nguồn cung mới và cũ đều tăng mạnh; quy hoạch chưa ổn định và giới đầu cơ bắt đầu quay lưng/hoảng loạn. Lúc này, ai cầm tiền mặt trong tay chính là người chủ động. Thay vì cuống cuồng mua nhà ngay trong lúc hoang mang, bà con hãy cân nhắc phương án "Gửi tiền - Đi thuê nhà" để giữ sức: • Công thức "Gửi tiền lấy lãi — Thuê nhà ở sướng": Ví dụ bà con nhận được 2,5 - 3 tỷ tiền đền bù. Nếu mua nhà ngay, tầm tiền này chỉ mua được cái hốc hẻm sâu, ẩm thấp. Thay vào đó, hãy mang số tiền này gửi tiết kiệm vào các ngân hàng với lãi suất 7,5%-8%. Tiền lãi thu về hàng tháng 15-20 triệu, trích ra một phần là thuê được một căn chung cư hoặc nhà riêng rất sạch sẽ, khang trang, có thang máy cho ông bà đi lại đỡ đau chân. Cái lợi lớn nhất: Cả nhà vẫn có chỗ ở tốt, tiền gốc vẫn còn nguyên, áp lực tâm lý được giải tỏa.

• Chờ thời gian 1 - 2 năm để thong thả chọn nhà: Khi đã đi thuê nhà ổn định, áp lực "phải có chỗ ở ngay" không còn nữa. Hãy ký hợp đồng thuê dài hạn để cuộc sống không bị xáo trộn. Trong thời gian đó, thị trường hạ nhiệt, những người ôm đất ngộp nợ ngân hàng buộc phải cắt lỗ. Lợi khoảng 10-20% ( tùy loại nhà và vị trí)cộng với 15% ( lãi suất của 2 năm)- như vậy, sau khi trừ đi khoản tiền thuê nhà trong 2 năm (50% của tiền lãi ngân hàng) người mua được “lợi” khoảng 18-28% so với mua ngay bây giờ.

Bị giải tỏa, mất đi nếp sống cũ là một biến cố lớn và chịu nhiều thiệt thòi. Nhưng các cụ vẫn dạy “khéo co thì ấm”. Mong rằng chút chia sẻ này giúp được các cô, các chú, các anh chị có thêm một lối nghĩ trong lúc lòng người đang ngổn ngang